بررسي وضعيت صنعت آسانسور ایران

تعريف : آسانسور وسيله‌اي دائمي است كه در ساختمانها براي جابجايي عمودي افراد، بار و يا هر دو كه در ترازهاي معين توقف مي‌كند و داراي يك اتاقك (كابين) است. اين اتاقك بين حداقل دو ريل راهنما از جنس سخت (صلب) كه عمودي (يا با حداكثر انحراف 15 درجه از خط قائم) هستند حركت مي‌كند
.

الف – آسانسورهايي كه اشخاص مجاز به سوارشدن در آن هستند.

(مسافربر ، مسافربر- باربر ، تخت‌بر) ساختار و ابعاد اتاقك اين آسانسورها طوري است كه به آساني براي مسافران و بارهاي مورد نظر قابل دسترسي و استفاده است.

ب – آسانسورهايي كه اشخاص مجاز به سوارشدن در آن نيستند.

(خدماتي يا Service Lift غذابر ، كتاب بر) ابعاد و ساختار اتاقك اين آسانسورها طوري است كه براي انسانها قابل دسترسي و استفاده نمي‌باشد براي تحقق اين امر سطح كف آن از يك متر مربع ، عمق آن از يك متر و ارتفاع آن از 2/1 متر نبايد بيشتر باشد. نوع ، ظرفيت ، سرعت و تعداد آسانسورهاي هر ساختمان بايستي متناسب با كاربري، تعداد طبقات و جمعيت ساكن در آن انتخاب شود.

اين آسانسورها معمولاً بوسيله يك فلكه كشش و توسط يك موتور الكتريكي به حركت در مي‌آيند. يك ترمز مكانيكي كه بصورت الكتريكي كنترل مي‌شود به اين ساختار اضافه مي‌گردد تا ايمني حركت آن را تأمين كند. اين ترمز زماني عمل مي‌كند كه منبع تغذيه برقي آن قطع مي‌شود. بين موتور و فلكه كششي يك گيربكس قرار دارد تا سرعت موتور را با سرعت فلكه كشش هماهنگ كند. براي اين كار معمولاً از موتورهاي جريان متناوب 4 يا 6 قطبي استفاده مي‌شود. هدف ديگر استفاده از گيربكس در اين سيستم كاهش گشتاور مي‌باشد. گيربكس توانايي تأمين گشتاور قابل توجه مورد نياز ايجاد شده توسط فلكه كشش را از موتوري با گشتاور پائين تر دارد و لذا سبب كاهش ابعاد موتور مي‌شود. در حقيقت اندازه موتور بيش از آنكه به توان خروجي آن بستگي داشته باشد به گشتاور خروجي وابسته است. در هر حال نيرومحركه اينگونه آسانسورها به شرح زير مي‌باشد:

درآسانسورهاي كششي تعادل وزن كابين وبخشي ازبارنامي آسانسورتوسط وزنه تعادل انجام ميشود اين بخش ازبارنامي معمولاً بصورت درصدي ازبارنامي بيان مي شود كه دراكثرموارد 50% است . آنچه عملاً انجام ميگيرد اين است كه كابين بانصف باراسمي درميانه مسيرحركت متوقف ميگرددو باچرخاندن چرخ طيار( فلايويل ) سعي مي شودكه ميزان نيروي مورد نياز براي چرخاندن چرخ طيار در هر دو جهت يكسان باشد .

در آسانسورهاي با سيستم محركه هيدروليك موتور يك سرعته يك پمپ فرور فته در روغن را به حركت مي‌اندازد. پمپ ، روغن را به جك كه كابين را به سمت بالا مي‌برد با فشار مي‌راند. وقتي كه كابين به سمت پائين حركت مي‌كند ، موتور كار نمي‌كند و يك واحد شيربرقي (Valve unit) سرعت تقريباً ثابتي را براي كابين صرفنظر از ميزان بار تأمين مي‌كند. وقتي كه كابين در نزديكي طبقه است ، شير برقي مربوطه به تدريج بسته مي‌شود كه باعث نرمي حركت و دقت در توقف مي‌شود.

آخرين شرايط صادرات و واردات :

از ابتداي سال 1380 شرايط ورود كد 2 براي آسانسور و اجزاء و قطعات آن حذف و در جهت رفع موانع غيرتعرفه‌اي شرايط ذيل براي واردات اعلام گرديد كه براي سالهاي مختلف بشرح زير مي‌باشد.

رديف	نام كالا	شماره تعرفه	سال 1380 (برمبناي دلار 1750 ريال)		سال 1381		سال 1382		شرايط ورودكد	ملاحظات
			حقوق گمرکی (درصد)	سودبازرگانی (درصد)	حقوق گمرکی (درصد)	سودبازرگانی (درصد	حقوق گمرکی (درصد)	سودبازرگانی (درصد
1	آسانسوركامل	10/8428	7	150	1	20	4	*26	1	*در اصلاحيه حقوق ورودي به 20% كاهش‌مي‌يابد
2	اجزاء و قطعات آسانسور	31/8431	3	75	1	14	4	16	1	-
3	ريل آسانسور	99/7216	2	75	1	14	4	*21	1	*در اصلاحيه حقوق ورودي به 15% كاهش‌مي‌يابد

مأخذ : كتاب مقررات صادرات و واردات

ضمناً براساس اعلام مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران با توجه به اجراي اجباري استاندارد ملي آسانسور از ابتداي سال 1382 ، طبق مقررات موجود واردكننده اجزاء و قطعات و مجموعه‌هاي آسانسور ملزم به ارائه تائيديه انطباق (V.O.C) با استاندارد EN81 در مبداء مي‌باشد كه توسط شركتهاي بازرسي كننده مورد تائيد مؤسسه صادر مي‌گردد.
در مورد صادرات آسانسور و اجزاء و قطعات آن نيز هيچگونه ممانعتي وجود ندارد و تطابق قطعات و مجموعه‌هاي صادراتي با استاندارد EN81 از نظر عملكردي يكي از شرايط مورد درخواست خريداران مي‌باشد.

از سال 1377 تلاشهاي زيادي براي تهيه و تدوين استاندارد ملي آسانسور بعمل آمده و نهايتاً استاندارد ملي آسانسور با شماره استاندارد ملي 1-6303 مورد تصويب كميته ملي قرار گرفته و از ابتداي سال 1382 اجباري مي‌باشد. از آنجا كه اجراي كامل مقررات استاندارد ملي بلحاظ عدم آمادگي توليدكنندگان اجزاء و قطعات آسانسور جهت اخذ گواهي‌هاي كيفي مقدور نبوده ، لذا استاندارد ملي آسانسور به دو بخش ايمني و عملكردي تقسيم گرديده و اجراي بخش ايمني از استاندارد ملي « مقررات ايمني ساختمان و نصب آسانسور –قسمت اول : آسانسور هاي برقي » از ابتداي سال 1382 براي دارندگان پروانه‌هاي ساختماني سال 1382 كه داراي آسانسور مي‌باشند اجباري بوده و بخش عملكردي استاندارد ملي از سال 1383 اجرايي مي‌گردد. با توجه به لزوم تدوين استاندارد اجزاء و قطعات آسانسور تاكنون استاندارد مجموعه‌هاي زير با همكاري نمايندگان صنعت آسانسور ، شركت بازرسي كننده و مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران تدوين گرديده است ، (ضمناً استانداردهاي تدوين شده زير با هماهنگي مؤسسه استاندارد در كميته ملي مورد بررسي و تصويب قرار خواهد گرفت)

1. استاندارد ويژگيهاي ريل آسانسور
2. استاندارد ويژگيهاي قفل آسانسور
3. استاندارد ويژگيهاي ترمز ايمني
4. استاندارد ويژگيهاي طناب فولادي
5. استاندارد ويژگيهاي ضربه‌گيرهاي ته چاه
6. استاندارد ويژگيهاي كنترل سرعت
7. استاندارد ويژگيهاي تابلو فرمان
8. استاندارد ويژگيهاي آسانسورهاي فاقد موتورخانه (Room Less)

سطح كيفيت و بروزبودن محصول :

توليد آسانسور و اجزاء و قطعات آن در كشور براي آسانسورهاي ساختمانهاي تا 10 توقف كه سرعت آن بيش از 6/1 متر بر ثانيه نمي‌باشد بطور كامل در كشور صورت مي‌پذيرد ولي براي سرعتهاي بيش از 6/1 متر بر ثانيه كه معمولاً براي ساختمانهاي بلند مرتبه و با ترافيك‌هاي بالا است اجزاء و قطعات آن بلحاظ مسائل ايمني و كيفي عموماً وارداتي مي‌باشد.

اجزاء و قطعات و مجموعه‌هاي اصلي آسانسور بشرح زير مي‌باشد:

1- موتورگيربكس 2- درب و كابين 3- ريل‌هاي راهنما 4- تابلوي فرمان 5- پاراشوت و گاورنر 6- سيم بكسل ها و كابل 7- ساير اجزاء و قطعات ايمني ، در حال حاضر تعداد 512 شركت در امر عرضه و فروش آسانسور فعاليت مي‌نمايند كه در اين ميان شركتهايي كه داراي واحد توليدي اجزاء و قطعات آسانسور مي‌باشند به تعداد 21 واحد مي‌باشد.

از آنجا كه آسانسور محصولي مي‌باشد كه با انتخاب اجزاء و قطعات و طراحي و مونتاژ در محل مصرف توليد مي‌گردد ، لذا عرضه‌كنندگان و فروشندگان لزوماً داراي واحد توليدي نمي‌باشند. در سالهاي اخير با برداشتن موانع غيرتعرفه‌اي تعدادي از شركتهاي توانمند داخلي كه در مبحث مهندسي آسانسور از تفاوت چشم گيري با رقباي داخلي خود برخوردارند ضمن همكاري با شركتهاي معتبر خارجي موفق به اخذ نمايندگي آسانسورهاي با تكنولوژي جديد گرديده‌اند و در حال حاضر آسانسورهاي سرعت بالا و آسانسورهاي Room Less در كشور طراحي مونتاژ و نصب و راه‌اندازي مي‌گرد.ند

در حال حاضر بسياري از پروژه‌هاي ملي مانند آسانسورهاي پروژه برج ميلاد ساختمانهاي مركزي راه‌آهن ، وزارت راه و ترابري ، پروژه راه‌آهن مركزي و مخابرات و.... كه سرعت برخي از آسانسورهاي آن تا سرعت 5/3 متر بر ثانيه بوده توسط شركتهاي زير در مناقصات مربوطه شركت نموده و در حال اجرا مي‌باشند :

قيمت فروش آسانسورهاي توليد داخلي براي يك آسانسور 6 توقف با سرعت يك متر بر ثانيه و با ظرفيت 6 نفره از قيمت 60 ميليون ريال تا 120 ميليون ريال بنابه كيفيت اجزاء و قطعات مصرفي و نيز رقابت فروشندگان آسانسور در نوسان مي‌باشد. كه بطور متوسط قيمت 90 ميليون ريال در نظر گرفته مي‌شود. فروش آسانسورهاي خارجي در داخل نيز بعنوان آسانسور پكيج با توجه به شناخته‌بودن نام و مارك آسانسور و نيز كيفيت و همچنين ويژگيها و مشخصات فني آسانسور متغير بوده ولي بعنوان نمونه براي يك آسانسور 6 نفره شش توقف و با سرعت يك متر بر ثانيه ميانگين قيمت براي توليد ، نصب و تحويل آسانسور با مقياس جهاني 15000 دلار مي‌باشد.

بطور كلي مصرف و كاربرد دستگاه آسانسور در بخشهاي ساختماني مثل مجتمع و آپارتمانهاي مسكوني ، اداري ، صنعتي ، تجاري و بيمارستاني بلند مي‌باشد و در مبحث آسانسور به هيچ عنوان كالاي ديگري جايگزين به عنوان جابجايي انسان يا اشياء براساس مقررات استاندارد EN-81 شناخته نشده است.

بديهي است هر اندازه كه به كيفيت اين محصول بيشتر توجه شود مي‌تواند اثرات مؤثر و مثبت‌تري براي صنعت ساختمان ايجاد نمايد. در اين خصوص براي افزايش تكنولوژي صنعت : الف ) گسترش آموزش در حوزه‌هاي علم و تكنولوژي و تربيت مهارتها در جهت بهبود

ب ) برقراري و ايجاد قوانين و نهادهاي تشويق كننده علم و تكنولوژيهاي پيشرفته بعنوان راهكارهاي افزايش كيفي محصول ارائه مي‌گردد.

كشورهاي توليد كننده عمده آسانسور به سه حوزه جغرافيايي تقسيم مي‌شوند كه مهمترين حوزه كشور آمريكا از بخش بسيار فعال قسمت آسانسور و قطعات توليدي آن برخوردار است. حوزه دوم ، كشورهاي شرق آسيا بوده كه مشهورترين آنها كشورهاي ژاپن و كره مي‌باشند. حوزه سوم جغرافيايي بخش اروپا شامل كشورهاي فرانسه ، ايتاليا ، آلمان و اسپانيا از جمله كشورهاي بارز مي‌باشد كه تنگاتنگي اقتصادي زيادي با كشور ايران در زمينه آسانسور دارند. و در حال حاضر بيشتر كشورهاي اروپايي همكاري نزديك با كشور ايران را دارند. ازكشورهاي واردكننده آسانسور و اجزاء وقطعات آن مي‌توان كشورهاي حوزه خليج فارس ، آسياي ميانه و كشورهاي خاورميانه را نام برد. ضمناً كشور ايران نيز در حال حاضر برخي از اجزاء و قطعات آسانسورهاي تا سرعت 6/1 متر برثانيه را وارد مي‌نمايد و واردات آسانسور پكيج براي ساختمانها و پروژه‌هاي خاص و سرعت هاي بالا با انجام طراحي ، نصب و راه‌اندازي در داخل صورت مي‌پذيرد

شروع جدي فعاليتهاي صنعت آسانسور كشور از سالهاي 1340 به بعد بوده كه در آن سالها با شروع آپارتمان سازي در سطح كشور موجب شد تا آسانسورهايي بصورت كامل از خارج كشور وارد و نصب گردد.

با توجه به نياز به خدمات بعد از فروش و سرويس و نگهداري آسانسورهاي وارداتي ، گروههاي تأسيساتي بعنوان نصاب و سرويس كار حركتهايي را جهت راه‌اندازي اين صنعت آغاز نمودند.
در دهه 1350 با تأسيس يك شركت توليدي بنام ايران شيندلر با سرمايه‌گذاري داخلي و كشور سوئيس فعاليتهاي توليدي در سطح بسيار محدود شامل توليد درب و كابين و مونتاژ با اجزاء و قطعات منفصله خارجي شكل گرفت و بدنبال آن با تأسيس شركتهاي نصب كننده اين صنعت تا حدودي توسعه يافت ، اما عملاً توليد اجزاء و قطعات و مجموعه‌هاي آسانسور توفيق چنداني نداشت. در سال 1355 دو شركت توليدي بزرگ بنام آسانسور و پله برقي ايران و آسانسور و پله برقي گيلان با سرمايه‌گذاري بخش خصوصي تأسيس شد. (لازم به يادآوري است كه مديريت شركت آسانسور و پله برقي گيلان به بانك صنعت و معدن واگذار گرديد و اين شركت در دو سال پيش منحل گرديده است) از سال 1355 تا 1368 غير از شركتهاي بازرگاني كه نمايندگي شركتهاي خارجي را بعهده داشتند ، شركت توليدكننده آسانسور تأسيس نگرديد.
از سال 1368 به بعد با توجه به روند آپارتمان سازي و سياستهاي حمايتي وزارت چندين شركت در زمينه توليد اجزاء و قطعات آسانسور فعال گرديدند كه عمده‌ترين فعاليت آنها توليد درب ، كابين ، تابلوهاي كنترل ، گيربكس آسانسور و قطعات و مجموعه‌هاي سيستم كنترل سرعت و ترمز اضطراري آسانسور (پاراشوت) بوده است.
در حال حاضر تعداد واحدهاي توليدكننده اجزاء و قطعات و مجموعه‌هاي آسانسور 21 واحد و تعداد شركتهاي دارنده پروانه طراحي و مونتاژ آسانسور 187 واحد بوده است(تا تابستان سال 1382).
ضمناً تعداد 512 واحد كه درامر فروش آسانسور بصورت طراحي مونتاژ فعاليت مي‌نمايند در نوبت بررسي براي دريافت پروانه مي‌باشند.

بمنظور دستيابي به ظرفيت اسمي و عرضه آسانسور ، در حال حاضر يكي از بهترين مبادي آمار و اطلاعات مربوطه ، شركت بازرسي كننده آسانسورها مي‌باشد كه براساس آخرين گزارش دريافتي مي‌توان تعداد آسانسورهاي عرضه شده را طي ساليان مختلف مورد ارزيابي قرار داد. (آمار فوق عموماً مربوط به شهر تهران بوده و فقط 50 دستگاه مربوط به ساير شهرستانها مي‌باشد.) از آنجائيكه بازرسي آسانسورها تاكنون در شهرستانها اجباري نگرديده است ، لذا آسانسورهاي عرضه شده در ساير شهرهاي كشور حداقل معادل شهر تهران مورد بررسي و ارزيابي قرار گرفته است. جدول شماره 5 ظرفيت اسمي عرضه آسانسور در كشور را طي ساليان مختلف نشان مي‌دهد.